محمد مهريار

504

فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )

كرده بود . در حال حاضر محله‌اى به نام سيچان و مسجدى به نام مسجد پاچنار سيچان باقى مانده است و برخى خانه‌هاى روستايى شكل گذشتهء آن را به ياد مىآورد . اما قينان به شرحى كه در عنوان آن خواهد آمد ، به‌كلى داخل شهر شده ، و خيابان نظر از آن عبور كرده و ديگر نشانى از صورت روستايى آن باقى نيست ، فقط كوچه‌اى به آن نام نامبردار است . از نظرگاه اين فرهنگ كه بر تحقيق در نام امكنه استوار است بحث راجع به تاريخ و جامعه‌شناسى بحثى است كه فقط به آن اشاره مىشود ، ازاين‌رو در اين‌باره بهتر است چيزى اضافه ننماييم و بپردازيم به اسم آن . واژه‌شناسى : اگر واژهء سيچان را به شيوهء معمول خود تقطيع كنيم به سه جزء « سى + چ + ان » مىرسيم . اما جزء اول « سى » همان است كه در واژه‌هاى سيان و سيچى ذكر آن گذشت . كلمهء « سى » تلفظ ديگرى است از « زى » كه خود از مصدر « زيستن » آمده است و گفته‌ايم حرف « س » و « ز » در بسيارى از لهجه‌هاى زبان فارسى مقابل هم قرار مىگيرند . در لهجهء لرى همان واژهء « زى » است كه « سى » تلفظ مىشود و گاهى حرف « ز » در مقابل حرف « ژ » به كار مىرود چنان كه « زن » فارسى در مقابل « ژن » زفره‌اى و « زيره » معادل « ژيره » آمده است . به‌هر حال از اين پيش هم گفتيم كه طبيعىترين انتخاب نام براى محل زندگانى همان واژهء « زيستن » و مشتقات آن است تا زيستن‌گاه آدمى را آسان نشان دهد . به همين دليل هم سيان معادل زيان از فعل زيستن است كه در واژهء سيان و سيچى ذكر آن آمد . « 1 » جزء دوم يا « چ » تغيير يافتهء « ك » است و يا « گ » . چون تلفظ لهجه‌هاى مختلف را مقابل هم گذاريم متوجه مىشويم كه « چ » و « ج » و « كاف » و « گاف » مقابل هم قرار مىگيرند . در اطراف مملكت نامهايى بسيار شبيه سيچان ( اصفهان ) داريم كه هم با حرف « ك » و هم با « گ » و هم با « ج » و « چ » استعمال شده است . فى المثل سيكان ( قزوين ) و سيچان ( اراك ، كرج ، گنبدكاووس ) ، سيچان ( اصفهان ، بانه ) . حقيقت آنكه حرف « چ » و « ج » و « ك » و « گ » در واژهء سيچان و مشابهات آن همان نقشى را بر عهده دارند كه در سيچى به نظر آورديم . جزء سوم همان پسوند « ان » است كه براى نسبت و كثرت به كار مىبرند . بنابراين سيچان درست معادل سيكان يا « زيكان » و به معنى محل زيست است و از باب تسميهء حال و محل اين نام را به خود گرفته است و سابقا

--> ( 1 ) - ن . ك . به : همين عنوان در اين فرهنگ .